Hakendover
Hakendover heeft slechts 1500 inwoners, maar is het centrum van tal van bedevaarten, waarvan de wortels reeds dateren van de tijd van de Merovingers. Het verhaal is dat drie vrouwen met de bouw van een kerk begonnen op een 'verkeerde' plaats. Eerst in Hooibout en later nabij Steenbergen. Volgens de legende werden deze door engelen vernield. Uiteindelijk werd de 'juiste plaats' aangeduid door een engel op 18 januari 690 te Hakendover.
Auteur: Dromos
Meer informatie
Gemeentecentrum

St.-Leonarduskerk
De Sint Leonarduskerk in Zoutleeuw (13de - 16e eeuw) werd gebouwd ter vervanging van een romaanse kapel die hier in 1125 door Benedictijnen uit Vlierbeek werd opgetrokken. Het grootste deel is opgetrokken in de gotische stijl, de oudste delen zijn romaans (raam in de westgevel). De twee torens zijn met elkaar verbonden via een galerij over de middenbeuk.
Het elegante kruisingstorentje bevat een klokkenspel met 24 klokken. Deze kerk met haar torens behoort sinds 1999 tot het Werelderfgoed van de UNESCO.
De kerk ontsnapte aan de beeldenstorm. Ook de Franse revolutie doorstond ze vrijwel ongeschonden omdat drie kanunniken de eed van trouw aflegden aan het Frans regime. Ze wordt ook het reliekschrijn van Brabant genoemd.
(bron: wikipedia)
Auteur: Sarah De Keyzer
Meer informatie
Kerk

Vml. abdij Maagdendaal
Auteur: jmdur
Meer informatie
Hoeve

perceelgrenzen
Langs de perceelgrenzen : de Tintelkinderen zijn fan van stille wegen, deze wandeling volgt dus zoveel mogelijk de oude buurt- en voetwegen, maar om een mooie lus te kunnen maken waren ze genoodzaakt om een deel van het traject langs de gewone baan te nemen en soms moesten ze ook afwijken van de platgetrapte paden langs de randen van maïsvelden. De twee uitersten dus. Hier volgen we een wel erg stil pad en nemen we er de topografische kaart bij om de snijpaden van de akkers te volgen. Door de afwisseling van grasweiden, fruitbomen en maïsvelden is dit de ideale biotoop voor o.a. de steenuil (koesterbuur Vlaams-Brabant). Steenuilen zitten graag in hoogstamboomgaarden of in een dikke knotwilg. Je kan ze 's avonds regelmatig horen keffen. De kinderen van de TintelTuin willen in deze omgeving graag twee steenuilkasten ophangen.
Auteur: TintelTuin
Landschapsgrens

Oplinter
Oplinter is een dorp in de Belgische provincie Vlaams-Brabant en een deelgemeente van de stad Tienen. Oplinter was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977.Volgens de gangbare verklaring is Linter een samenstelling uit lind + ter, met de betekenis "lindeboom". Deze verklaring is onhoudbaar. In plaatsnamen met Lind/Lint, die Gysseling in zijn Toponymisch Woordenboek opgeeft, gaat het telkens over een plaats "bij een linde of een lindenbos". Deze plaats kan zijn: vruchtbaar aangeslibd land zoals in Lindau, een bosje op hoge zandgrond zoals in Lindelo, een woeste vlakte zoals in Lindveld, een hofstede zoals in Lindweiler, enz. "Lindeboom" komt echter nergens als plaatsnaam voor. Daarom moeten we Linter eerder verbinden met Lintaruurde , een onbekende plaats in Friesland, te verklaren als "voorde in de beek genoemd Lintara". Lintara was de oude naam van de Genovevabeek. Het voorvoegsel Op heeft de betekenis opwaarts, naar boven. De dorpsnaam Oplinter betekent aldus "de stroomopwaartse nederzetting bij de Lintara". Zo werd de waternaam een dorpsnaam.
Auteur: Wikipedia
Deelgemeente

Grazen
Grazen is een dorp en deelgemeente van Geetbets in de provincie Vlaams-Brabant. Tot 1971 was Grazen een zelfstandige gemeente waarna het werd opgenomen bij Rummen. In 1977 verloor ook Rummen zijn zelfstandigheid zodat beide dorpen deelgemeenten van Geetbets werden.Grazen heeft zijn landelijk karakter behouden, het ligt namelijk ver van een groter centrum en ook grote verbindingswegen laten het dorp links liggen. Centraal ligt het driehoekige dorpsplein met petanquebaan met in de nabijheid van de meer dan 100 jaar oude kerk. Er zijn de resten van verbouwde vroegere grote vierkantshoeven zoals de Stassartwinning, verbouwd tot feestzalen en de Grazenwinning waarvan de omgrachting nog aanwezig is.
Auteur: Wikipedia
Deelgemeente

Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkranskerk
De Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkranskerk is een kerk in het Belgische Ransberg, deelgemeente van Kortenaken.
In 1419 liet edelvrouwe Elisabeth Van Ransberghe, weduwe van ridder Geldolphus de Pere, op de berg een ruime kapel bouwen om er dagelijks een mis te laten opdragen voor zichzelf, voor haar overleden man en voor hun bloedverwanten. Zij bekwam van de bisschop van Luik en van de pastoor en de heer van Neerlinter, dat een kapelaan kon benoemd worden die verbonden bleef aan de kapel. De edelvrouwe schonk daartoe haar huis en voldoende goederen om deze priester te voorzien van alle levensnoodzakelijkheden.
Auteur: Wikipedia
Kerk

Gedenkmonument Cyclisten
Monument en kruis gelegen bovenaan in de berm van een holle weg in een omhaagd perk met treurwilg te bereiken via een houten trap. Op deze locatie heeft de Duitse cavalerie op 12 augustus 1914 hevige charges uitgevoerd op de nabijgelegen hoeve "IJzerwinning" waar het centrum van de Belgische stelling gelegen was. De cyclisten of Zwarte Duivels namen de Duitsers onder vuur in de holle weg. Zwarte duivels is een naam die door de Duitsers gegeven werd aan de wielrijders die Halen verdedigden "Schwarze Teufel". De Zwarte Duivels hebben hier zware verliezen geleden. Het gedenkteken werd ingehuldigd op 15 mei 1976 en werd opgericht onder impuls van Jozef Stroobants en het 1ste Regiment Cyclisten op een stukje grond van de familie Stroobants, bezielers van het museum "Slag der Zilveren Helmen". Het "Europees kruis" werd tijdens de 75-jarige herdenking in 1989 opgericht als eerbetoon aan alle gesneuvelden samen met de aanplanting van de treurwilg.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
Monument

Donk
Het gehucht Donk komt jaarlijks in de belangstelling tijdens de kerstperiode. Tienduizenden bezoekers komen dan kijken naar de verlichte en versierde huizen.
Auteur: Lannoo
Dorp

Halen
In Halen staan de Zwarte Duivels hoog in aanzien. Die naam verwijst niet naar een of ander hedendaags sportteam, maar naar de legendarische Compagnie Eerste Cyclisten (ook Karabiniers-Wielrijders) die een heldenrol speelde tijdens de Slag van de Zilveren Helmen in Halen op 12 augustus 1914. Tijdens deze veldslag behaalde het Belgische leger zijn enige overwinning op de Duitsers. Deze fietsende Compagnie bezorgde de Duitse tegenstrever zoveel problemen dat die hen schwarze Teufel noemde. De compagnies wielrijders-karabiniers werden opgericht in 1898 en weer opgeheven na de Eerste Wereldoorlog. Ook tijdens de gevechten aan de IJzer speelden deze soldaten een belangrijke rol.
Auteur: Lannoo
Historische gebeurtenis

Kerk van Neerlinter
De kerk van Neerlinter is toegewijd aan Sint-Follianus. Volgens een oorkonde uit 1139 bestond deze kerk reeds lang. De kerk diende verscheidene keren herbouwd te worden. Nu eens omdat ze te klein was, dan weer omdat ze was afgebrand (een paar keer) of omdat een ijzeren kruis door het dak stortte. Vandaag vraagt het daarom enig speurwerk om delen van de kerk in een bepaalde eeuw te situeren.
Auteur: Lannoo
Kerk

Sint-Cyriacuskerk van Budingen
Het dorpscentrum van Budingen (een deelgemeente van Zoutleeuw) wordt gedomineerd door de classicistische Sint-Cyriacuskerk, waarvan de bouw werd aangevat in 1788. De onderbouw van de toren in ijzerzandsteen met zijn typische kleur dateert nog uit het begin van de 18de eeuw. Het kerkje bevat enkele kerkmeubelen uit de 17de en 18de eeuw, naast nog oudere beelden, onder meer een Sint-Ambrosius uit het einde van de 15de eeuw.

Ransberg
Beklimmingscode van RouteYou : E_3_c
Lengte : 0.68 km
Stijging : 38 m
Gemiddelde hellingsgraad : 6 m / 100 m - 5.71 %
Maximale hellingsgraad : 10.63 %
Auteur: Cols&Climbs@RouteYou
Helling

Zoutleeuw
Het zal je opvallen dat Zoutleeuw naar proportie van de huidige omvang, een heel aantal historische gebouwen heeft 'buiten proportie'. Vandaag is het een pittoresk stadje waarvan de veel te grote kerk nog aantoont welk belang de lakennijverheid er had in de 13de eeuw. Historicus Jan Dumolyn vertelt het als volgt: "In 1248 vonden hier loononderhandelingen in die sector plaats. In 1280 braken dan in verschillende grotere textielsteden gewapende op- standen uit, een soort generale repetitie voor de uitbarsting rond 1302". Dit zal dus uitmonden in de beroemde Guldensporenslag.
Auteur: Dromos
Stad

Perenboomgaard, deels in de oude Tiense leivorm
Een boomgaard in de stad. De zogenoemde Tiense haag verving geleidelijk aan de hoogstamboomgaarden. Fruitbomen werden in vijf etages geleid, zodat vruchten optimaal konden genieten van de zon en de wind tezelfdertijd niet teveel vrij spel kreeg.
Overigens: De Calebasse de Tirlemont is een perensoort die vroeger rondom de stad werd gekweekt. De vrucht had een uitstekend aroma, maar verloor aan populariteit bij telers omdat zij niet zo lang bewaard kon worden.
Auteur: Jonathan Holslag
POI

Het dorpsplein van Grazen: waar is de vijver?
Wie op zoek gaat naar het dorpsplein van Grazen heeft het even moeilijk. Er bestaat geen Dorpsstraat of een Kerkstraat. Google Maps plaatst je op de kruising van de Verdaelstraat met de Vijverstraat. Als je je naar hier begeeft, is er geen enkele visuele herkenning die je zegt dat dit het hart is van het dorp. Maar 450 meter verder in de Vijverstraat ontdek je een ruim plein en wanneer je in de hoek een opgeschoten kapel ziet, dan zou je graag willen geloven dat dit het ‘kerkplein’ is. De schaarse huizen in een open bebouwing rondom een grasplein, suggereren geenszins de intimiteit van een eeuwenoud dorp. Maar die driehoekige vorm van deze plaats dan? Is dat niet zo’n oude dries? Absoluut niet. Niet voor niets noemt het hier ‘Vijverstraat’. Reeds op de Villaretkaart van 1745 werd hier een vijver getekend omgeven door enkele losstaande hoeves en huizen en volgens de stippen op de kaart te zien lag de vijver midden in een boomgaard.
De vijver werd in 1953 gedempt. Naar het schijnt zou deze poel de oorzaak geweest zijn van ziektes. We hebben geen aanduidingen gevonden dat de plek zo ongezond was. Het lijkt eerder een argument van het gemeentebestuur om een kale betonweg aan te leggen en de idyllische vijver om te toveren naar een ‘green’ met het allure van een klein golfterrein. Vandaag kan er petanque gespeeld worden. Alleszins zullen de ouders van kleine kinderen wel tevreden geweest zijn met deze veilige beslissing...
Voorheen noemde de baan hier Dorpsstraat en eerder nog Daalstraat. Bij de fusie in 1977 bleek Geetbets reeds een Dorpsstraat te hebben en daarom werd de dorpsstraat van Grazen prompt omgedoopt tot Vijverstraat. Waarom niet ‘Groenstraat’ of zo. De vijver was reeds 25 jaar verdwenen.
Maar laten we niet sarcastisch zijn. Het is fijne groene plek, met flink wat zitbanken en petanquebanen. De vijf linden zijn goed aangeslagen en ze zullen een prachtige groene en geurige rand vormen wanneer de oude wilg er op een dag niet meer zal zijn. Deze majestueuze boom – je wordt duizelig wanneer je onder zijn takken naar boven kijkt – werd waarschijnlijk in 1959 geplant, op het moment dat het Kristus-Koningbeeld - dat nu aan de kerk staat – naar hier werd verplaatst.
Auteur: Jan Rymenams
Plein

Een nieuwe kerk en een bijzonder architect
Het is de Brusselse architect Jules Barbier die de plannen voor een nieuwe kerk tekende en de kosten raamde op 24.996 Bef. Dit moet zeker een tour de force voor een scherpe berekening geweest zijn want de uitgaven mochten niet meer dan 25.000 Bef. bedragen.
De bouw werd begonnen op 24 maart 1894 en voltooid in 1898. De volgende jaren zou de kerkfabriek amper aan de kosten kunnen voldoen. Het duurde jaren voor iedereen betaald werd. De aannemer Colsoul klaagde hierover nog in 1914. Of hij uiteindelijk zijn geld gekregen heeft, weten we niet. De Eerste Wereldoorlog zou wel eens het verloop van de financiering kunnen bepaald hebben.
Neogotiek en een vleugje Art Nouveau
Het moet ons niet verwonderen dat de kerk van Grazen ontworpen werd in een stijl die in die periode bij voorkeur gehanteerd werd voor religieuze gebouwen: de neogotiek. Als we daar een ander voorbeeld in het Hageland naast plaatsen, namelijk de kapel van het gasthuis in Aarschot, dan zijn de gelijkenissen groot. Uiteraard vinden we hier de spitsboog, het archetypisch kenmerk van de gotiek, terug. Maar kijk vooral naar het gebruik van baksteen afgewisseld met elementen in hardsteen. Die zie je overvloedig gebruikt in de inkom en spaarzaam in accenten van raamomlijstingen, dekstenen en druiplijsten. Het effect is niet alleen berekend op decoratie maar heeft ook een praktisch voordeel om gevoelige delen te beschermen en te ondersteunen. De ingang is – buiten enkele kruisbloemen op de geveltoppen na – de enige plaats waar beeldhouwkunst versierend gebruikt wordt: losse bladmotieven van de kapitelen en hoofdjes met ernstig kijkende gezichten.
De kleur van de rode bakstenen is subtiel gebruikt om de vensters iets in de grijze muurvlakken te laten uitspringen.
Het geheel is bijzonder elegant. Het lijkt alsof Barbier alle moeite genomen heeft om deze gracieuze bescheidenheid aan te passen aan de nederigheid van deze agrarische gemeenschap. Kijk maar naar het sierlijke daktorentje, het grote hellende dak, de smalle, gegroepeerde ramen…
En toch! Een markant detail zien we in het opvallend ronde venster met glasraam in de zuidelijke beuk. Het lijkt wel een juweel gevat in de heldere baksteen en de vloeiende, bijna voluptueuze vorm van de ‘dorpel’. Beeld je eens in dat je hier honderd jaar geleden op een besneeuwde avond en een heldere sterrenhemel naar de kerstmis gaat en dat het licht in de kerk uitnodigend gloeit...
Een nieuwe bestemming
In 1923 kocht de gemeente Geetbets voor een bedrag van 652.000 euro drie eigendommen van het bisdom: de kerk van Grazen en de parochiezaal en de pastorij van Rummen.
Momenteel kan de kerk gehuurd worden door mensen die er kleinschalige evenementen willen organiseren. Dat kunnen zowel privéactiviteiten zijn als activiteiten voor een ruimer publiek. Op die manier wordt de kerk een uitbreiding van het buurthuis vlakbij. Dat momenteel gerenoveerd en zou einde van dit jaar (2024) klaar moeten zijn. Voor de reservatie voor een dag betaal je 150 euro plus de verwarmingskosten.
Architect Jules Barbier, neogotiek en een Brusselse kermis
Wat ons uitermate verwondert is het feit dat de architect de niet onbekende Jules Barbier is. Jules Barbier werd in 1865 geboren in Hasselt maar zijn ouders woonden toen reeds in Schaarbeek. Het gezin was zeker niet onbemiddeld en had connecties in diverse kringen zoals het openbaar bestuur, de bouw- en zakenwereld en de artistieke scène. Het is dan misschien niet toevallig dat hij na zijn studies als architect aan de slag kon gaan bij Jules-Jacques Van Ysendyck. Van Ysendijck was een belangrijke, zo niet de belangrijkste vertegenwoordiger van de Vlaamse neorenaissancestijl. Het stadhuis van Schaarbeek is hiervan een schitterend voorbeeld. En hoewel Barbier het palet van diverse stijlen perfect beheerste, zal je vaak iets van dit neorenaissance historicisme in zijn realisaties terugvinden. Zelfs in zijn talrijke Art Nouveau-woningen is er een samenspel van baksteen en natuursteen en maakt hij gebruik van hoektorentjes en scherp hellende daken.
Barbier was erg actief bij restauraties van historische gebouwen. En hier moeten we waarschijnlijk zijn band met Grazen zoeken. Van 1893 tot 1910 werkte hij in Zoutleeuw en restaureerde er het gemeentehuis, de school, de overdekte markt en het vredegerecht. Dat hierdoor de contacten gelegd werden voor de bouw van de nieuwe kerk in Grazen, is best mogelijk.
Maar wat Barbier bij het grote publiek het meest beroemd maakte, en waardoor hij volgens het architectuurtijdschrift Vers l'art van 1898 tot onze meest opmerkelijke architecten behoorde, was zijn deelname aan grote tentoonstellingen zoals l’Exposition internationale de Bruxelles van 1897 waarvoor hij de wijk Vieux Bruxelles ontwierp. Dit was helemaal niet bedoeld als een wetenschappelijk verantwoorde archeologische reconstructie maar als een pittoreske uitvinding gebaseerd op stijlen uit het verleden. Voor l’Exposition universelle de Bruxelles (Solbosch) van 1910 tekende hij Bruxelles-Kermesse. De creatie ging op 24 augustus in de vlammen op. Barbier stierf een maand later op 29 september. Hij werd net 45 jaar.
Barbier, die een erg gevoelig man was en leed aan wat toen neurasthenie genoemd werd, heeft in zijn korte leven een erg groot oeuvre nagelaten dat te weinig bekend is.
Auteur: Jan Rymenams

Een niet alledaags Heilig Hart, een Christus-Koning met latexverf
Het witte Christusbeeld aan de zuidkant van de kerk lijkt ons van ver in de zon toe te wuiven. Zijn eenzame figuur benadrukt de stenen leegte van grijs grind en kale klinkers. De latexverf bladdert af. Groene en grijze korstmossen vormen vale plekken. De ogen zijn zwarte gaten die je niet lijken los te laten. Deze Christus draagt het kruis – te bruin geverfd – losjes, bijna nonchalant, tegen zijn lenden. Op zijn borst prijkt een rood, vlammend hart waaruit gouden stralen schieten. Ook het goud van zijn koningskroon is verschoten. Maar ondanks deze milde erosie door de tijd, blijft deze figuur zelfbewust, vertrouwenwekkend, met aandacht voor zijn omgeving,... Dit is een zeldzaam voorbeeld van een Heilig Hartbeeld dat tevens een Christus Koning is. In 1899 wijdde paus Leo XIII de wereld toe aan het Heilig Hart van Jezus. Vlak na de Eerste Wereldoorlog zou de Katholieke Kerk dit eeuwenoud symbool massaal in steden en dorpen plaatsen als waarschuwing tegen de laïcisering van de maatschappij en de ‘verwildering’ van de zeden. Het werd een van de kernsymbolen in de katholieke sociale doctrine in de strijd tegen het opkomende socialisme. Niet toevallig werd het oer-katholieke Aarschot in 1923 opgedragen aan het Heilig Hart. Ook elders in Vlaams-Brabant werden op tal van plaatsen - vaak monumentale - nieuwe Heilig Hartbeelden opgericht, vaak op een prominente plaats in het landschap. Kijken we maar naar Wezemaal (1926) en Assent (1946).
De combinatie met Christus Koning is toch bijzonder. Het feest werd in 1925 door paus Pius XI in de encycliek Quas Primas ingesteld naar aanleiding van de 1600-jarige viering van het Concilie van Nicaea. De bedoeling was om tegenover een opkomend laïcisme en atheïsme de nadruk te leggen op de allesomvattende betekenis van het koningschap van Christus over de mens en de wereld. Niet toevallig is dit feest de afsluiter van het kerkelijk jaar.
De term Christus Koning verwijst naar een van de drie Messiaanse functies van Jezus: Koning, Priester en Profeet. De titel ‘koning van het heelal’ wordt in de Bijbel echter nooit voor Jezus gebruikt, maar die kwalificatie lijkt eerder een propagandistische aanvulling. De wolken in dit beeld waarop Jezus staat verwijzen duidelijk naar deze ‘benoeming’.
Christus Koning is voor de katholieke actiegroepen en jeugdbewegingen een hoogdag. Wie ooit lid van de Chiro was, die herinnert zich waarschijnlijk wel hoe deze Christus Koning-gedachte bij elke viering werd uitgedragen.
Het beeld in Grazen werd in 1934 op initiatief van norbertijn-pastoor Livinus Dossche op deze plek geplaatst. Niet toevallig gebeurde de inzegening door abt Crets van de abdij van Averbode, de eigenlijke overste van Dossche1. In 1959 verhuisde het beeld naar het dorpsplein, onder de wilg. Dit was zeker een eerste actie in het plan van de toenmalige pastoor August Van Reydt die de hoek aan de kerk nodig had voor een ander project, namelijk de bouw van een Lourdesgrot, enkele jaren later in 1962. De Lourdesgrot werd afgebroken en recent werd het beeld op zijn originele plek geplaatst. Voor de oudere Grazenaar moet het wel een vreemd en onwennig beeld zijn om alleen de wilg op het grasplein te zien. Maar voor de bezoeker is de wilg nu in zijn volle glorie nadrukkelijk aanwezig.
1In Averbode kennen we eveneens een bijzondere verering van het Heilig Hart, maar in dit geval gaat het over het Onbevlekt Hart van Maria. Deze devotie gaat terug tot de Middeleeuwen en is een afgeleide van de verering van het Heilig Hart van Jezus. In de moderne tijd kwam ze tot bloei na de Mariaverschijning aan de heilige Catharina Labouré in Parijs in 1830 en na de afkondiging van het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria in 1854.
Auteur: Jan Rymenams
Standbeeld

De Sint-Annakapel verlost je van ‘enuresis nocturna’
Waarschijnlijk had je de inhoud van deze paragraaf overgeslagen als er voor de titel alleen maar Sint-Annakapel zou gestaan hebben. En als er ‘bedplassen’ zou gevolgd hebben in plaats van deze deftige medicinale term, dan zou je nooit nieuwsgierig zijn geweest.
Hier kan je de heilige Anna aanroepen wanneer je kleine spruit – en dus ook jij – last heeft van bedwateren. Het is niet bekend sinds wanneer wanhopige moeders dit soort bedevaart naar hier ondernamen. Zeg maar: sinds mensenheugenis. En ze brachten de luiers van hun koters mee. Ik heb nergens gevonden of dit nu al dan niet luiers met inhoud moesten zijn. Blijkbaar moet de begankenis druk geweest zijn want ergens wordt verhaald dat hier vroeger waslijnen vol met kinderdoeken te zien waren. Of moeten we dat met een korreltje zout nemen? Zeker en vast, want er werd ook zout geofferd! Het verband met het bedwateren is niet zo duidelijk, tenzij je genoegen neemt met het feit dat zout hygroscopisch is en flink wat vocht kan opnemen. Fopspenen en armbandjes voldoen ook als ex voto. Een noveenkaars branden of dertien ommegangen rond kapel maken kon eveneens bijdragen tot het welslagen van het ritueel.
Maar de piskapel of luipiskapel, zoals ze genoemd wordt, is dus gewijd aan de Heilige Anna die in de middeleeuwen als moeder van Maria en als oma van Jezus erg populair was. Anne Harse, kloosterlinge uit de nabije abdij van Oriënten, liet de kapel in 1644 voor haar naamheilige bouwen. Tot in de jaren 1980 was er tijdens de dagen van de ijsheiligen (12 en 13 mei) een processie vanuit het dorp naar de kapel om een goede oogst af te smeken.
Toch had men niet het volle vertrouwen in de bedoelingen van de bezoekers en werd de deur blijkbaar afgesloten. Offeren kon je dan wel nog door gebruik te maken van een ingenieus mechanisme in het venster naast de ingang.
Blijkbaar moet het hier voor de sinten goed toeven zijn want wanneer je door de ingeslagen ruitjes loert, zie je op het altaar een bonte verzameling van heiligenbeelden. Eentje hiervan verdient nog even de aandacht. Dat is Sint-Martinus, de kannibaal onder de heiligen, een soort Merckx die in alle disciplines uitblonk. Hier wordt hij aanroepen tegen koorts. Er wordt gezegd dat hij op zijn sterfbed aangeslagen was door de koorts. Een andere verhaal dicht hem het tot leven wekken toe van een jongeling die aan koorts gestorven was. Koorts werd in de middeleeuwen beschouwd als een aparte aandoening. Men legde geen verband met een eventuele onderliggende oorzaak zoals een infectie. Het ritueel dat gehanteerd werd om van koorts te genezen bestond erin dat men een kledingstuk van de zieke aan de beroepsheilige offerde. Maar textiel was een dure aangelegenheid en daarom werd overgeschakeld op een rood lintje. Hiermee werd de zieke aangeraakt. Het lintje werd bij voorkeur onder heimelijke omstandigheden aan de tralies van een van de vensters van de kapel gebonden. Zoiets werd het ‘afbinden van de koorts’ genoemd. Argeloze voorbijgangers moesten wel voorzichtig zijn want door het aanraken van het lintje werd de koorts op hen overgedragen.
De kapel was altijd in privaat bezit en in 1877 was sprake van een chapelle nouvelle construction, wat zou betekenen dat zij geheel herbouwd zou zijn. In 2004 werd de kapel aangekocht door de gemeente en in 2010-2011 werd ze fraai gerestaureerd.
Zo midden in de velden is het een aangename plek om te mijmeren. En als het moeilijk is om in een sfeer van meditatie te komen, kan je altijd inspiratie vinden bij een van de gedichten die op roestvrije plaatjes op paaltjes in het gelid voor de kapel staan. Je leest poëzie van gelegenheidsdichters uit de basisschool of van lokale historici die hun verzen zeker met een aangescherpte pluim hebben geschreven. Maar je leest er ook een gedicht van de Hagelandse dichteres Ina Stabergh. En Hagelands moet je letterlijk want waar je gaat langs Hagelands’ wegen kom je een gedicht van Ina tegen. Deze schrijfster en dichteres, ooit de eerste vrouwelijke stadsdichter van Vlaanderen, verblijdt, vertedert en verwondert de voorbijganger op heel wat Hagelandse plekken met haar klare dichtkunst. Soms, en zoals het hier het geval is, is het handig wanneer je iets van de geschiedenis van de plek af weet. Daarentegen, weet je er niets van, dan kan het gedicht je op weg zetten van een boeiende speurtocht naar het verleden.
Kapel

De Abdij van Oriënten, de zusters in ‘het huis ten oosten’
Over de abdij van Oriënten valt bijzonder veel te vertellen. In 1233 werd de abdij vernoemd als ‘Vallis virginum in Oriente’ wat eigenlijk betekent het ‘maagdendal in het oosten’. De benaming verwijst naar het vrouwenklooster Maagdendal (‘Vallis Virginem’) in het nabije Oplinter. Dat klooster werd gesticht in 1215 en lag ten westen van Oriënten. De abdij te Grazen waren hun 'Sorores domus Orientis’, zusters in het huis ten oosten. Het gebouw is reeds enkele eeuwen een hoeve, maar vandaag spreekt men nog altijd in het dorp van ‘Het Klooster’.
Zulke stichtingen konden niet ontstaan zonder wereldse hulp. In Oplinter kwam die ondersteuning van de zeer vrome Bartholomeus van Tienen of Bartholomeus de Vleeschhouwer want hij zou slager geweest zijn. Hier was de weldoener niemand minder dan door Arnold IV, graaf van Loon.
De stichting is te situeren binnen de beweging van de cisterciënzers die in 1098 ontstond vanuit Cîteaux door Robert van Molesme. Die 13de eeuw eeuw is trouwens de hoogtij voor de vrouwelijke kloosters en waren verschillende van de monialen – zo heten de vrouwelijke ‘monniken’ - bekende mystica. In Maagdendal kennen we Beatrijs van Nazareth. Binnen de huidige grenzen van België werden er vanaf het einde van de 12de eeuw tot het midden van de 13de eeuw niet minder dan 49 monialenabdijen gesticht; Op een bepaald moment tellen we 66 vrouwenkloosters van de cisterciënzers tegen 15 mannenkloosters. Het oudste monialenklooster was dat van Herkenrode, gesticht in 1181. De vrouwen die in deze streken de kloosters bevolkten kwamen in die 12de-13de eeuw hoofdzakelijk uit de adel en de gegoede burgerij.
De abdij van Orienten blijkt wat het aantal monialen betreft nooit erg groot geweest te zijn. In 1374 waren er 12 à 20 zusters. Maar het bezat alles wat een klooster hebben moest: een kerk, een slaapzaal, een eetzaal, een ziekenzaal, een keuken en een brouwerij met daarnaast enkele agrarische gebouwen.
En zelfs meer! In 1275 werden de zusterabdijen van Bautershoven (Sint-Truiden) en Oeteren (Maaseik) ‘overgenomen’. In de 16de eeuw breidden de bezittingen erg uit door toedoen abdis Maria Bollen. De abdij bezat veel grond verspreid over een 30-tal locaties in Brabant, Loon en Luik. Het was een van de grootste domeinen van monialen in de Nederlanden. In de onmiddellijke omgeving beschikte de abdij naast de pachthoeve die in groot blok direct verbonden was met het kloosterze over een twee andere pachthoeven, namelijk Ter Lenen en Ter Borg, en over de Grazenmolen.
In 1580 werd de abdij tijdens de godsdienstoorlogen deels verwoest. In de loop van 17de- en 18de eeuw werd grondig hersteld en vernieuwd.
De Ferrariskaart toont ons de gebouwen omarmd door een haakse bocht in de Melsterbeek. De belangrijkste toegangsweg is een dreef vanaf de oude weg van Binderveld naar Grazen. Het geheel vertoont een langgerekt en vrij grillig uitgewerkt ensemble van rond diverse binnenkoeren ingeplante volumes. Een eveneens langwerpige moestuin sluit aan op de grote noordwestvleugel terwijl de ruimere omgeving bestaat uit akkers, weiden en grote boomgaarden. Aan de zuidzijde komen vier vijvers voor.
In 1798 werd de abdij als nationaal goed in twee loten verkocht. De gebouwen zouden in 1816 afgebroken. Er restten het abdisverblijf – het huidige woonhuis – en een dienstgebouw. In 1831 was de grote lust- en siertuin gereduceerd tot een amper 25 are groot hofperceel terwijl de rest van de omgeving bestond uit weiland, akkers en vijvers, in feite resten van de vroegere omgrachting.
In 1841 kwam Oriënten in het bezit van notaris Pierre-Louis Vinckenbosch uit Tienen. De daarop volgende jaren zou de familie Vinckenbosch het geheel uitbreiden tot een indrukwekkende herenhoeve met een omvangrijk groot areaal van akkers en weiden dat nog steeds in een blok rond de hoeve lag geconcentreerd. De familie Vinckenbosch is nog steeds eigenaar en uitbater.
Aansluitend bij ons eerder verhaal over jeneverstokerijen, kreeg Vinckenbosch in 1842 een vergunning voor een distilleerderij.
Een spectaculaire uitbreiding van de gebouwen gebeurde in 1846 en in 1869. Toen werd het resterende abdijgebouw – nu woonvleugel - in noordoostelijke richting verlengd met de bouw van schuur en stallingen tot de indrukwekkende lengte van 100 meter. Eveneens rond 1846 werd aan de overzijde van het immense rechthoekige erf de vroegere distilleerderij en de stalvleugel opgetrokken. Het is logisch dat stokerij en stal dicht bij mekaar lagen: het verwerkte graanbeslag diende immers als rijk veevoeder. Die stal zou later tot het huidige H-vormige complex worden uitgebouwd.
In 1859 werd aan de Galgenstraat de nog bestaande daglonerswoning gebouwd. In 1869 verscheen een volière of kippenren en een bakhuis en in 1879 een tuinpaviljoen.
In 1901 werd de distilleerderij gemoderniseerd en met een stoommachine uitgerust. Dat betekende dat er bijna continu kon gestookt worden. Het weide- en akkerareaal bedroeg toen om en bij de 82 hectare.
Je kan de hoeve niet bezoeken. In het beste geval kan je even de oprijlaan in Tiense kwartsiet opgaan en van onder de poort een discrete blik werpen op de gebouwen.
Abdij

Steenberg
Hier op de Steenberg van Wommersom werden de kwartsieten van Tienen ontgonnen. Dat deed men ook in de buurt van Rommersom. Al in de prehistorie was men dol op deze harde stenen om werktuigen te vervaardigen. Je kan hier in de buurt artefacten vinden van prehistorische stenen werktuigen. Je maakt veel kans net nadat een landbouwer het veld omploegt.
Later werd dit gesteent ook als lokale bouwsteen gebruikt. De vorming van deze kwartsieten is gekoppeld aan het toenmalige klimaat van het Paleogeen (56 miljoen jaar geleden). Het silicarijke gronddwater droog tijdens droge periodes heel snel op en lieten harde kwartsietlagen achter. Het was hier toen in Vlaanderen een zwoele 30 °C gemiddeld. Het zou nooit meer zo warm worden.
Auteur: Dromos
Geologisch punt

De Sint-Ambrosiuskerk en een zoete heilige
Zoveel kerken die toegewijd zijn aan de heilige Ambrosius kennen we niet in Vlaanderen. Sint-Ambrosius is een heilige uit de 4de eeuw en de patroon van de imkers. Hij heeft die reputatie te danken aan het feit dat toen hij als baby in de tuin lag te slapen, er een zwerm bijen op zijn gezicht kwam zitten. Zonder hem te steken.
De kerk staat hier nog maar sinds 1759. Voor die tijd was dit een akker, zo’n kilometer ten noordwesten van het dorpscentrum en de oude kerk gelegen. Die brandde in 1741 af.
De huidige, sobere neoclassicistische kerk is van de hand van de norbertijn Grégoir Godissar (1708-1780) van de abdij van Averbode. Niet toevallig trouwens want de abdij bezat sinds 1234 de patronaatsrechten van de parochie. Godissar was in de 18de eeuw een bekwaam bouwmeester van de abdij en heeft een aardig palmares. Hij tekende voor enkele nieuwe gebouwen van de abdij, voor verschillende dorpskerken en pastorieën (o.a. te Messelbroek), voor het verdwenen refugiehuis en het bijzonder fraaie College van Premonstreit te Leuven.
Interessant is dat naast het typisch gebruik van baksteen voor het geheel en Maaslandse kalksteen voor het portaal er gebruik gemaakt werd van ijzerzandsteen voor de muurbasis en voor enkele vensteromlijstingen. Of dit recuperatie was van de oude kerk of dat de stenen uit de groeve van de Weefberg bij de abdij kwamen, weten we niet, maar is best mogelijk.
De kerk werd in 1926 uitgebreid met een nieuw koor en zijbeuken. Het contrast in kleur van de eerder grijze baksteen met de oude, felrode steden is opvallend.
Aan de voorzijde zien we het fraai originele ijzeren hekken. Rond de kerk is er een interessant kerkhof.

Gisanten Jan en Joanna, sober maar modieus
In de zijmuur van de Sint-Ambrosiuskerk zie je een opvallend groot grafteken in Maaslandse kalksteen. De voorgestelde personen zijn Jan van Hoen en zijn echtgenote Joanna van Gulpen. De steen dateert uit de 17de eeuw. Wat we nu als een rechtopstaande steen buiten de kerk zien, lag oorspronkelijk plat horizontaal op een verhoogde sarcofaag uit zwart marmer in het koor van de oude kerk van Rummen.
De figuren lijken te twijfelen tussen liggen en staan, maar het hoofd ligt duidelijk op een kussen. De handen zijn in gebed gevouwen en de ogen zijn gesloten. De personen zijn in de volle kracht van hun leven, met een leeftijd van zowat 30 jaar. Dit was een idealisering van de werkelijkheid want Joanna was een oude vrouw toen ze stierf. Deze typische voorstelling noemen we ‘gisant’. Er zijn er slechts enkele te zien in het Hageland.
Hoewel de beelden flink wat groter dan een normale persoon uit die periode, is de presentatie vrij natuurgetrouw. Jan heeft de haartooi die kenmerkend is voor die periode: lange lokken, een nette middenstreep, een snor en sikje op de kin. Boven zijn harnas draagt hij een tabberd. Aan de polsen zie je de plooitjes van de linnen onderrok, de zgn. ‘gauntlet’. Aan zijn linkerzijde draagt hij aan een draagriem een lang, scherpgepunt zwaard, een ‘rapier’. De leeuw aan zijn voeten wijzen niet zozeer naar moed, maar vooral naar autoriteit en gezag.
Joanna is ondanks haar adellijke en rijke afkomst een eenvoudig gekleed. De losse krullen die samenkomen in een knot worden bescheiden bedekt door een driehoekige ‘coif’ en een lange hoofddoek. Ze heeft een jakje aan, dat vooraan uitloopt op een punt. De mouwen lijken met een lint aan d epols samengebonden te zijn en ook hier zien we het linnen onderhemd (ponjetten). Kijk ook eens naar de voeten; Die zijn gestoken in een puntige kous en een soort van open sandalen met riempjes (lachets).
Dat Jan van Hoen fier was op zijn afstamming zien we aan de talrijke wapenschilden aan de zijkanten.
Graf

Villa de Fraiture, troost voor een bedrogen weduwe
Naast de kerk zien we de classicistische woning die Maria de Fraiture in 1863 liet bouwen. Ze was zelf van een aanzienlijke familie en huwde in 1819 ongelukkig met baron de Succa uit he nabije Binderveld.
Deze baron hield er een avontuurlijk amoureus leven op na. Een eerste huwelijkspoging met een andere dame had hij afgeblazen omdat zijn kostuum niet klaar was. Vier dagen na het huwelijk met Maria werd hun eerste kind geboren. In 1825 stuurde hij zijn zwangere vouw en vier kinderen de laan uit om met zijn zwangere maîtresse op het vaderlijk kasteel in Binderveld te gaan wonen. Hij verbraste het familiekapitaal en was genoodzaakt om een specerijwinkel in het dorp te openen. In 1833 overleed hij op 38-jarige leeftijd.
Let eens op de smeedijzeren topstukken op de hoeken van het gebouw en bewonder het originele gietijzeren bovenlicht boven de ingang
Historisch gebouw

De oude pastorie van Rummen, trots van de buitenheren
Aan een lange, groene laan van platanen zien we de poort van de vroegere pastorie van Rummen. Dit is privéterrein.
Deze fraaie pastorie laat vermoeden dat de abdij van Averbode goed voor haar buitenheren zorgde. Door het Concilie van Trente (1545-1563) werd bepaald dat er meer aandacht moest besteed worden aan de zielenzorg van de parochianen en dat de pastoor op de parochie moest wonen. Dat was blijkbaar niet steeds het geval geweest. Abdijen bouwden pastorieën die niet alleen zoveel mogelijk voor hun eigen levensonderhoud moesten instaan, maar ook een zeker prestige dienden uit te stralen. Zo gebeurde ook in Rummen en in 1630 werd hier een gesloten complex gebouwd bestaande uit meerdere gebouwen, woning, schuur en stallingen omgeven door een brede gracht met een omtrek van ca. 170 bij 40 meter. Er was hier ook een moestuin, een boomgaard en een bosje voor brandhout.
Water was van essentieel belang, zowel als drinkwater dan wel voor de mogelijkheid om vis te kweken. De pastorieën liggen dan ook wat lager in het landschap. De gracht bood ook bescherming tegen ongewenste bezoekers. Ook de toegangspoort had een rol van beveiliging.
Op het domein bevonden zich een of meerdere schuren, zgn. tiendenschuren met de bedoeling om de tienden (belastingen in natura) tijdelijk te bewaren voor ze verder vervoerd werden naar de grotere, gecentraliseerde voorraadschuren of ‘spijkers’.
Blijkbaar werd deze pastorie grondig herbouwd in de 18de eeuw en het geheel geleek meer op de modieuze ‘entre cour et jardin’: het woonhuis met vooraan een koer om de gasten te ontvangen en achteraan een moes- en siertuin. In de 19de eeuw evolueerde de tuin naar een ‘jardin anglais’
Historisch gebouw

Melkwezer. Het dorpsplein en 1 onderwijzer voor 48 kinderen
Hoewel het er hier zo’n 100 jaar geleden anders uitzag dan tegenwoordig, tonen oude postkaarten ons een welvarend dorp. De dorpsstraat is gekasseid. Naast de overwegend lage boerderijen met een halve bovenverdieping en hoge ronde poorten zie je reeds enkele fraaie interbellumhuizen. De elektriciteitspalen weven een web van draden boven de straat. De aarden voetpaden en een bloeiende fruitboom laten iets vermoeden van het landelijk karakter. Je hebt een beetje verbeelding nodig om in het plaatje het huidige straatbeeld te herkennen. Het valt op hoe tegenwoordig de verharding tegen de huizen opkruipt. Gelukkig is de straat geen gesloten lint, maar is er ruimte tussen de huizen en springt er af en toe eentje achteruit om het groen van een tuin te laten zien.
Het open dorpsplein aan het vroegere stadhuis voelt enigszins als een verademing. Toegegeven dat parkeerplaatsen de functie bepalen. De jonge bomen, het met hagen omzoomd grasveldje en een bank suggereren dat we hier ‘op den buiten’ zijn. Vooral het gezicht op het ietwat verder gelegen ‘s Hertogenhof versterkt deze suggestie.
De oude dorpsschool is prominent aanwezig. Gebouwd in 1867 volgens de plannen van provinciaal architect Alexander Van Arenbergh was het ook het gemeentehuis. Voor deze school er was, dienden de 10 à 12 scholieren naar een buurtdorp te gaan. Van de 37 gezinshoofden konden er toen slechts zeven hun handtekening zetten. Volgens de volkstelling van 1900 kon 70% van de mannen en 67% van de vrouwen lezen en schrijven. Een foto van het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog geeft ons een verrassend beeld van 48 ernstige kinderen, jongens en meisjes en de enige, afwezig kijkende, onderwijzer.
Plein

De Sint-Pancratiuskerk te Melkwezer. Opgepast voor de huilmuil!
Van de heiligen die hier vereerd worden, is Sint-Pancratius de meest eigenaardige sint. Hij is een van de vier ijsheiligen. Maar hij is in de streek gekend als de ‘huilmuil’. Moeders uit de brede omgeving kwamen naar hier wanneer hun baby abnormaal veel weende. Zelfs als het kind groter was, werd bij een huilbij gedreigd met: ‘We zullen met u naar de huilmuil gaan en er u met uw gezicht tegen stoten.’
De neogotische kerk werd in 1869 gebouwd. Er moet hier reeds vroeg een Sint-Annakapel gestaan hebben. Ze werd opgericht door een zekere Peylenpeerd. Toen hij op strafbedevaart naar Rome werd gestuurd, gaf de paus hem nog een extra boetedoening. Architect van het huidige gebouw was niemand minder dan Alexander van Arenbergh. Drie generaties Van Arenbergh hebben het Hageland getekend met kerken, pastorieën, scholen en gemeentehuizen

’s Hertogenhof en de verdwenen melkerij
Het huidige ’s Hertogenhof dateert van 1747. Het is een voor die tijd hoge woning van twee en half verdiepingen. De stijl is typisch voor die periode: baksteenbouw met gebruik van zandsteen. Let vooral eens op de rechthoekige vensters met de witte omlijstingen en de bovenaan uitstekende sleutels.
Ooit was dit de pastorij, maar vandaag kan je het ‘s Hertogenhof huren voor een meeting, een team-of familiebijeenkomst of je kan er in weekend gewoon komen vertoeven in onze bar of op het tuinterras. De kinderen hebben het er met de kleine speeltuin zeker naar hiun zin.
Vlakbij heeft ooit de melkerij van Melkwezer gestaan. Op het einde van de 19de eeuw rezen in het Hageland de melkerijen als paddenstoelen uit de grond. Gustaaf Donville startte in 1901 met de zuivelfabriek Sint-Eligius. Boter werd via het spoor te Drieslinter naar Brussel en Luik verstuurd. Naar het schijnt betaalde Donvil de boeren die de melk aanbrachten meer dan elders. In 1940 werd het bedrijfje door de Duitse wegens al dan niet vermeende overtredingen gesloten. In 1950 kwam er een inmiddels ook reeds verdwenen betonfabriek in de plaats.
Historisch gebouw

Het Heilig Hart van Parentani. Niet zomaar een beeld.
Waar men gaat langs Vlaamse wegen, kom je wel een Heilig Hartbeeld tegen. Ook hier ging deze typische rage van deze bijzondere katholieke verering van het heilig hart van Christus tijdens het interbellum niet aan Melkwezer voorbij.
Tijdens de eerste wereldoorlog werden de gelovigen opgeroepen zich te wenden tot het Heilig Hart, en op 7 juni 1918 werd het land aan het Heilig Hart toegewijd. In 1928 werd de verering verder gevoed door de verheffing van het feest van het Heilig Hart tot een van de grootste plechtigheden in het kerkelijk jaar door paus Pius XI. Het succes van de verering zorgde er zelfs voor dat de kerk regels moest opleggen rond de afbeelding van het Heilig Hart. Volgens een decreet uit 1877 mocht het Heilig Hart enkel op het midden van de borst van Jezus en op Zijn kleed worden voorgesteld, op ware grootte maar niet naturalistisch of realistisch.
Wat we hier zien lijkt een beeld zoals we er tientallen op dorpspleinen zien. Toch is dit bijzonder. Het werd gemaakt door de bekende gebroeders Parentani, beeldhouwers die in het interbellum actief waren. Ze produceerden naast tal van andere religieuze voorwerpen, massaal heiligenbeelden in goedkoop materiaal zoals gips en ceramiek. Grotere beelden waren eerder uit natuursteen. Zelfs in het Vaticaan kon je hun producten vinden.
Deze pose van Christus zien we minder vaak. Het brandend hart op de borst is deels door de mantel bedekt. De rechterhand is in een zegenend gebaar opgeheven. Maar het is vooral de naar beneden wijzende en licht gebogen linkerarm die onze aandacht trekt. De hand is licht geopend. Een meer courante pose is de linkerarm op de borst en een hand die naar het hart zelf verwijst. Maar dit gebaar is als een uitnodiging en een teken van toegankelijkheid. De houding naar beneden benadrukt de nabijheid tot de mens en de aarde (de gelovigen). De gedeeltelijk naar boven geopende hand is zowel een gebaar van aanbieden (Christus biedt zijn liefde, zijn hart, zijn barmhartigheid, of de verlossing aan de gelovigen aan) als een van verwelkoming (Jezus taat open voor iedereen die zich tot Hem wendt, als een teken van openheid en onvoorwaardelijke acceptatie).
Standbeeld

Het Waterhof. Wat hebben de Ridders van Wesere met Dubbele Flippen te maken?
In de 14de eeuw moet hier het kasteel van de Ridders van Wesere gestaan hebben. Op de Ferrariskaart van het einde van de 18de eeuw stond hier een bijna gesloten hoeve omringd door een gracht. De Moesbeek liep toen dwars over het erf. Wat we nu zien is een stukje stalvleugel uit de 17de eeuw. Interessant zijn de speklagen in gele en vrij zachte Maastrichtersteen. Die moet zeker aangevoerd zijn. In 2025 werd begonnen met de restauratie. Er werd tevens nieuwbouw voorzien voor de Linterse jeugd.
Op de Ferrariskaart zien we dat er in de nabijheid van de hoeve fruitbomen stonden. De perenboomgaard die we hier zien dateert van net na de Tweede Wereldoorlog. Toen werden hoogstammen nog gepropageerd. Zo’n boom kon 100 tot 200 kg peren opbrengen. Je vindt hier twee bekende perensoorten. De Dubbele Flip werd geoogst vanaf einde augustus tot september. Die peren bewaarden niet zo lang en werden vaak voor stroop gebruikt. Verder is hier nog de Légipont. Deze soort is pas einde september plukrijp en kan tot november bewaard worden. De Conférenceperen die tegenwoordig massaal in de streek geteeld worden, worden geplukt vanaf midden september en kunnen slechts enkele dagen in de fruitschaal bewaard worden. Opgeslagen in speciale frigo’s, kan je ze wel een jaar lang bewaren.

GS Bikers rit 4 voor team A in 2026